VERLICHTING EN TERMINOLOGIE

door Reiné Gadellaa

Een overzicht van de belangrijkste termen uit de wereld van het licht.
Interesssant om te weten is, dat dit een van de gebieden van de fysica is waar het het langst heeft geduurd voordat er ondubbelzinnige definities vastgesteld zijn. Dit heeft ongetwijfeld te maken met het gegeven dat het menselijk oog slechts een zeer beperkt gebied van het gehele spectrum van elektromagetische straling kan waarnemen en dan ook nog volgens een specifieke grafiek, met de hoogste gevoeligheid in het gele gebied. Daarnaast zijn er verschillen in waarneming door het voorkomen van diverse vormen van kleurgestoordheid.

ADDITIEF / SUBTRACTIEF

Bij het mengen van lichtkleuren komt er steeds licht bij, en wordt de kleur lichter (additief: rood+groen=geel), bij het mengen van verf wordt er steeds meer licht geabsorbeerd: de kleur wordt donkerder (subtractief: rood +groen=bruin).

CANDELA

(Latijn voor kaars; lichtsterkte)
Eenheid: cd
Definitie (oud):
1 cm² van stollend platina heeft een lichtsterkte van 60 candela.
Definitie (nieuw):
De lichtsterkte, in een gegeven richting, van een bron die een monochromatische straling met een frequentie van 540 Terahertz (golflengte ca. 555.17 nm, geelgroen licht) uitzendt en waarvan de stralingssterkte in die richting 1/683 watt per steradiaal is.

KELVIN

Eenheid: K
Definitie:
Het 1/273.16e deel van de temperatuur, bepaald door het tripelpunt van water. 0 Kelvin = -273,15 °C.
Anders dan bij andere temperatuureenheden (°C en °F) wordt er niet gesproken van 'graden' Kelvin.

KLEURTEMPERATUUR

Eenheid: K
Voor het bepalen hiervan wordt vergeleken met een zwart lichaam (platina) met een zekere temperatuur. Licht van een gewone gloeilamp is ongeveer 2700 K, op een lichtbewolkte dag is de kleurtemperatuur buiten ongeveer 6000 K.
Hoe hoger de temperatuur hoe blauwer het licht. (Dit in tegenstelling tot de terminologie: 2700 K heet warm licht, meer dan 3500 K noemen we koel...)

KLEURWEERGAVEINDEX

Eenheid: Ra (in %, dimensieloos)
Een lichtbron die het volledige spectrum weergeeft heeft een kleurweergave van 100 (gloeilicht, zon).
Standaard fluorescentiebalken voor kantoren en winkels en spaarlampen zitten rond de 85.

LICHT

Het deel van de elektromagnetische straling dat het menselijke oog waar kan nemen, het zichtbare gedeelte van het spectrum. De golflengte is tussen de 360 en 830 nm.

LICHTSTERKTE = CANDELA

De zichtbare straling in een bepaalde richting.

LICHTSTROOM = LUMEN

De totale hoeveelheid licht uitgezonden door een bron per seconde.
De specifieke lichtstroom van een lichtbron wordt uitgedrukt in lumen per watt (lm/W)

LICHTRENDEMENT

Eenheid: lumen/Watt
De hoeveelheid lichtstroom per gebruikt vermogen.

LUMEN (lichtstroom)

Eenheid: lm
1 lm = 1 cd.sr
Een lichtbron met een lichtsterkte van 1 candela zendt in een ruimtehoek van 1 hoekradiant 1 LUMEN uit. De lumen is dus de eenheid van lichtstroom en is gelijk aan 1 candela/steradiaal.

LUMINANTIE (oppervlaktehelderheid)

Eenheid: -
Uitgedrukt in cd/m²
De luminantie is de lichtsterkte per eenheid van schijnbaar stralend oppervlak, de indruk van helderheid die het oog waarneemt.

LUX (verlichtingssterkte)

Eenheid: lx
1 lx = 1 lm/m² of cd.sr/m²
De verlichtingssterkte wordt uitgedrukt in lumen per vierkante meter, de lichtstroom per oppervlakte.

METAMERIE

Het verschijnsel dat kleuren die er in een bepaalde lichtomgeving gelijk uitzien, onder andere lichtomstandigheden wel heel verschillend blijken te zijn.
De verklaring kan gezocht worden in een mogelijke asymmetrische grafiek van het spectrum, het ontbreken van een bepaalde kleur in het spectrum, maar ook in verschuiving in de weergave als gevolg van fluorescentie door de al dan niet aanwezige UV-component in het licht van een van de twee bronnen.
Voorbeelden:

  • als het licht erg geel is (lage kleurtemperatuur) is wit vaak niet te onderscheiden
  • in het spectrum van de huidige generatie meestgebruikte TL-balken (met name de 800-serie, dus ook spaarlampen) ontbreken diverse kleuren in het spectrum nagenoeg geheel
  • bij lage zonnestand is de lichtsterkte vrij zwak terwijl de fluorescerende component duidelijk aanwezig is; daardoor zijn fluorescerende kleuren onder die omstandigheden veel beter zichtbaar (dit is met name goed te zien bij avond- en nachtbloeiers uit de plantenwereld).

Je kunt met slechts drie frequenties uit het lichtspectrum (rood, groen en blauw), voor het oog perfect “wit” maken (zie beeldschermen van tv en computer), maar veel materiaalkleuren worden in dergelijk licht allerbelabbertst weergegeven.

STERADIAAL (ruimtehoek)

Eenheid: sr (dimensieloos)
Een volledige boloppervlakte = 4pi sr (~12,57 sr).

VERLICHTINGSSTERKTE = LUX

De ontvangen hoeveelheid licht.

Inloggen

 
gebruikersnaam:  
 
wachtwoord:  
 
 
 
   
Wachtwoord vergeten?  

Klik hier om uw gegevens te wijzigen

 

Stichting Kleurenvisie
Klarendalseweg 31
6822 GA Arnhem